Аналогия

lat: Analogıa

class="w">(грекше class="w">analogia class="w">class="w">class="w">- class="w">сәйкестік) class="w">class="w">class="w">- class="w">class="w">бірдей class="w">емес class="w">обьектілердің class="w">class="w">кейclass="w">бір class="w">жақтарының, class="w">қатынастарының class="w">ұқсастығы. class="w">class="w">Аналогия class="w">бclass="w">class="w">ойынша class="w">class="w">ой class="w">қорытындысы class="w">class="w">class="w">- class="w">class="w">кейclass="w">бір class="w">басқа class="w">белгілеріндегі class="w">ұқсастықты class="w">аңғару class="w">негізінде class="w">белгілі class="w">бір class="w">белгілердің class="w">бар class="w">екендігі class="w">туралы class="w">қортындысы. class="w">class="w">Аналогия class="w">бclass="w">class="w">ойынша class="w">class="w">ой class="w">қорытындысынана class="w">әдеттегі class="w">схемасы: class="w">В class="w">обьектінің class="w">a, class="w">b, c , d, e белгілері class="w">бар; демек С обьектісінің а белгісі болуы ықтимал. Ғылым дамуының ерте кезеңінде class="w">class="w">Аналогия көбіне жүйелі бақылауды және тәжірбие жүргізуді ауыстырды, ал class="w">class="w">Аналогия class="w">бclass="w">class="w">ойынша қортыныдылар, әдетте, сыртқы және қосалқы белгілердегі ұқсастыққа негізделді. Бертінгі орта ғасырларға дейінгі натурфилософиялық тұжырымдамалардың басым бөлігі class="w">class="w">Аналогияға негізделделді, мемлекеттің адам ағзасымен ұқсастығы, ал механицизм дәуірінде ағзаның сағат механизмімен ұқсастығы т.т.т  class="w">class="w">Аналогияға сүйініп дәлелденді. Ғылымның одан әрі дамуы class="w">барысында class="w">class="w">Аналогия түсіндіру құралы мәнін жоғалтады, алайда ол проблеманы ұғыну және оның шешімін бағыттау құралы ретіндегі болжамдар қозғалысы кезінде одан әрі маңызды роль атқара береді. Мәселен, Х.Гюйгенс жарық пен дыбыс қасиеттерінің class="w">class="w">Аналогиясы class="w">негізінде жарықтың толқындық табиғаты class="w">туралы қорытындыға келді; Дж.К.Мксвелл бұл сипаттаманы электромагниттік өрәске қолданды. Оқшау қаралған class="w">class="w">Аналогияның дәлелдеу күшінің қуатты болмайтын class="w">қорытындысының тек ықтимал class="w">екендігінде ғана class="w">емес, оның себебі сонымен class="w">бірге салыстырылатын class="w">обьектілердің мәнсіз, белгілерінің кездейсоқ ұқсастығы нclass="w">емесе олардың байқалуы салдарынан бұл ықтималдық дәрежесінің шағын болуының мүмкін class="w">екендігінде. class="w">class="w">Аналогия class="w">бclass="w">class="w">ойынша қорытынды ықтималдығын арттыру мақсатымен мынадай талаптар ұсынылады: 1) class="w">class="w">Аналогия мәнді белгілерге және мүмкіндігінше салыстырылатын class="w">обьектілердің көclass="w">бірек ұқсас қасиеттеріне негізделуге тиіс; 2) қорытынды жасалатын белгінің обьектілерде табылған ортақ белгілермен байланысы мүмкіндігінше салыстырылатын class="w">обьектілердің көclass="w">бірек ұқсас қасиеттеріне негізделуге тиіс; 3) қорытынды жасалатын белгінің обьектілерде табылған жалпы белгілермен байланысы мүмкіндігінше неғұрлым тығыз байланыста болуға тиіс; 4) class="w">class="w">Аналогия class="w">обьектілердің class="w">барлық белгілерде ұқсастығы class="w">бар class="w">екендігі class="w">туралы қорытындыға сай болуға тиіс; 5) class="w">class="w">Аналогия жөніндегі қорытындылар айырымдарды зерттеумен және осы айырымдар class="w">class="w">Аналогия жөніндегі қорытындылардан бас тарту үшін негіз бола алмайтындығы дәлелдеумен толықтырылуы тиіс. Қазіргі заманға ғылымда модельдеуде кеңінен пайдалынылатын үұсастық теориясы дейтін class="w">class="w">Аналогияны жүйелі қолданудың дамыған саласы болып табылады. Ғылыми зерттеулер мен class="w">басқару практикасында зерттелетін процестердің электрлік аналогтарын, процестердің математикалық модельдерін жасай алатын аналогиялық модельдеушіқұрылғылар кеңінен таралуда.