з а т е с і м. ф и л о с о ф и я л ы қ. Өмірдегі кездесетін құбылыстардың сабақтастығы мен шарттылығы туралы ілім. Ерте заманның атомистік материализмі д е т е р м и н и з м н і ң тарихында едәуір рөл атқарады (Марксистік филос.). Д е т е р м и н и з м н і ң фатализм емес екені былай тұрсын, қайта мұның керісінше, оның өзі саналы қимылға керекті негіз жасап берді (Ғ.Ақназаров, Философия негіздері). «Д е т е р м и н и з м» ұғымы 16-17 ғ-ларда этикада ерік бостандығына қарама-қарсы ұстанымды білдіреді (ҚҰЭ).