ЕТІС ЖҰРНАҚТАРЫ

lat: ETİS JURNAQTARY

етіс жасайтын қосымшалар: 1) «с» жұрнақ ( ұр ұрыс, күре күрес, соқ соғыс ); 2) «н» жұрнақ ( жу жуын, тара таран, бақ бағын ); 3) «дыр» (тыр) жұрнақ ( қаз қаз дыр, қал қалдыр, айт айттыр ); 4) «қыз» (ғыз, кіз, гіз) жұрнақ ( жатқыз, алғыз, жеткіз, бергіз ); 5) «л» жүрнақ ( ас асыл, жек жегіл ); 6) «т» жұрнақ ( құла құлат, ер ерт, құры құрт ); 7) «ттыр» жұрнақ ( құла құлаттыр, сұра сұраттыр, күре күреттір ); 8) «стыр» ( ұр ұрыстыр, соқ соғыстыр, күре күрестір ); 9) «қыла» (ғыла, кіле, гіле) жұрнақ ( шап шап қыла, жу жуғыла, кес кескіле, тіл тілгіле ); 10) «ыңқыра» (іңкіре) жұрнақ ( ал алыңқыра, барыңкыра, беріңкіре, жүріңкіре ). Етістің түпкі түрі салт етіс пен сабақты етіс, өзгелері туынды етістер. Сондықтан бастапқы екеуі екі-ақ мүшелі: 1) түбір, 2) жалғау. Басқа етістер үш мүшелі: 1) түбір 2) жұрнақ 3) жалғау. Сөйтіп, жалғау түпкі етістердің түбіріне жалғанады, туынды етістердің тұқылына жалғанады. Əдеб.: Байтұрсынұлы А. Тіл-құрал. Сөз жүйесі һəм түрлері. ІІ тіл танытқыш кітап. 3-басылуы. Орынбор, 1923.