ИНЕ

lat: INE

тігін тігу үшін қажетті әртүрлі материалдардан жасалған ұшы үшкір құрал. Түрлі бұйымдарды тігуде, жамау салу, сәндік жапсырмаларды, ілгек-түймелерді қадау және т.б. істерде әртүрлі инелер қолданылған.                                                                                                                                                                                                                                                                                      Ине темір, ағаш, мүйіз, сүйек тәрізді материалдардан ұзындығы мен жуандығы әртүрлі болып жасалады. Иненің жіңішкеріп келген үшкір жағы ұшы деп аталады. Ине оңай тесіп өтуі үшін ұшы неғұрлым үшкір болады. Мұқалған жағдайда өңделіп үшкірленеді. Ал, ағаш, мүйіз, сүйектен жасалған иненің ұшы сынып немесе мүжіліп мұқалған жағдайда қайтадан жонылып ұшталады. Иненің ұзына бойы – тұрқы қажетіне қарай ұзын-қысқа, жіңішке-жуан болып түрліше жасалады. Иненің тұрқы неғұрлым тегіс етіп өңделінеді, ал темір инелер берік болуы үшін суғарылады. Ал, иненің жуан жағын дүмі , оның доғалданған басын шүйдесі деп атайды . Қалың, әрі берік заттарды тіккенде саусаққа кигізілген оймақпен инені шүйдесінен басу арқылы өткізеді. Ине дүмінен жіп немесе тарамыс өткізетін тесік тесіліп, оны көзі немесе жасуы деп атайды. Иненің көзі морт сынбайтын жұмсақ болуы үшін отқа қыздырып алып, баяу салқындату арқылы жасытылады.                                                                                                                                                                                                                                                          Халық арасында негізінен жіңішке ине, жуан ине, тебен, жуалдыз сияқты негізгі түрлері кеңінен қолданылған. Жiңiшке инемен кестелейді және жұқа маталардан әр түрлі бұйымдарды дайындауға қолданады. Жуан инемен сырмақ, киiз бұйымдарды тігетін болған. Тебен негізінен былғары мен киізден жасалынған неғұрлым тығыз, әрі қалың бұйымдарды тігуге пайдаланылған.                                                                                                                                                                                                                                                                                      Мұндай кең таралған ине түрлерінен басқа тігінші шеберлер мен ісмерлер арасында жиі пайдаланылатын және белгілі бір аймақтарда ғана қолданылатын ине түрлері де көптеп кездеседі. Мәселен, әйгілі өнертанушы, ұста Дәркембай Шоқпарұлы ел арасындағы инеге қатысты алуан түрлі атауларды атап, оларды бірнеше топқа бөліп қарастырды. Ұстаның пікірінше, жасалған затына қарай ине бірнеше түрге бөлінеді: темірден, яки болаттан жасалған ине – көк ине, қатты ағаштан жасалған ине – сида, сүйектен істелген ине – сояу немесе сүйрік деп аталады. Сонымен бірге, инені бітім-тұлғасына қарай да мынадай түрлерге бөлуге болады: көзі сынық инені – бітік ине немесе көр ине, көзі кең инені – көземелі ине, ағаштан немесе темірден жасалған түйенің ауытын тігетін үлкен тұрқы имек инені – созаң ине, көзі кең, жуандау ұзын инені – жөндем ине , ең кішкене инені – бақа ине және т.б.                 Инемен тігу үшін негізінен жіп, тарамыс, қыл тәрізді жіңішке, әрі берік заттар пайдаланылған. Сонымен қатар тігудің алуан түрлі тәсілдері қолданылған. Инеге қатысты ине жұтқан иттей; инемен құдық қазғандай; инені жіпке тізгендей; иненің жасуындай; ине үстіне отырғандай; ине шаншар жер жоқ деген сияқты көптеген теңеулер бар.                                              Сонымен қатар зергерлік өнерінде ою-өрнек жүргізу үшін алдын ала металл, былғары, ағаш бетіне белгі салатын аспапты да ине деп атаған.