КАСТА

lat: KASTA

class="w">әлеуметтік class="w">тұрғыда: class="w">class="w">қоғамдық class="w">class="w">өмірдің class="w">едәуір class="w">күрделі class="w">құбылысы, class="w">оны class="w">барынша class="w">«оқшаулық class="w">өлшемдеріне class="w">құрылған class="w">қатаң class="w">class="w">иерархиялық class="w">class="w">қоғамдық class="w">class="w">class="w">бөлінудің» class="w">мінсіз class="w">типін class="w">іздеушілер class="w">тым class="w">қарабайландырып class="w">жіберді. class="w">Макс class="w">Вебердің class="w">еңбектерінде class="w">бұл class="w">термин class="w">мәртебеге class="w">қарай class="w">этностық class="w">class="w">бөлінудің class="w">синонимі class="w">ретінде class="w">пайдаланылып, class="w">мәртебелік class="w">бөлінуді class="w">коммерциялық class="w">топтар class="w">мен class="w">базарға class="w">қарама-қарсы class="w">қоятын class="w">континуумның class="w">екінші class="w">шетінде class="w">тұрды. class="w">Тегінде, class="w">Андре class="w">Бетеиль class="w">берген class="w">class="w">анықтама class="w">неғұрлым class="w">түсініліктілеу class="w">секілді, class="w">ол class="w">кастаны class="w">«энтогамдық, class="w">тектік class="w">табандық class="w">class="w">class="w">және class="w">ерекше class="w">өмір class="w">салты class="w">class="w">class="w">және бclass="w">олатын, class="w">кейде class="w">дәстүрлі class="w">кәсіптік class="w">бағдарды class="w">көздейтін, class="w">әдетте class="w">тазалық class="w">пен class="w">кірқожалықтық class="w">ұғымдарына class="w">негізделген class="w">class="w">иерархиялық class="w">жүйедегі class="w">белгілі class="w">бір class="w">азды class="w">көпті class="w">ретуалдық статусclass="w">пен class="w">байланысты class="w">шағын class="w">class="w">class="w">және class="w">анық class="w">қобайланған class="w">адамдар class="w">тобы» class="w">деп class="w">бейнелейді class="w">(«Caste, class and power», 1965). Касталық тәртіп Үндістан индустарының class="w">өмірін айқындайды class="w">class="w">class="w">және варнаның: брахмандар, кшатрилар, вайшья, шудра class="w">class="w">class="w">және жclass="w">оламайтындар class="w">деп аталатын бес бөлімшесіне негізделеді. Әрclass="w">бір варнаның ішінде class="w">бір кәсіпclass="w">пен ғана айналысатын, class="w">бір немесе class="w">бірнеше ауылды мекендейтін тclass="w">олып жатқан джатилар бclass="w">олады. Олар class="w">әлеуметтік жағдайы тумысына class="w">қарай айқындалатын қоғамда азын-аулақ class="w">әлеуметтік сырғымалыққа мүмкіндік береді. Касталардың арасындағы class="w">class="w">class="w">және class="w">оның ішіндегі басты бөлуші шек ықыластық ережелері көмегіclass="w">мен жүреді. Олар ас дайындап ішудің, некеге тұрудың қауымдық class="w">class="w">class="w">және жалпы class="w">әлеуметтік ықпалдастықтың кез келген пошымына қатысты бclass="w">олады. Каста деген class="w">терминді АҚШ-тағы ақ нәсілдер class="w">мен қара нәсілдер арасындағы шекті нобайлауға пайдаланатын авторлар жөнінде қclass="w">олданылатын лақап. Мұндай class="w">неғұрлым жарияланымдар У. Ллойт Уорнердің «Американдық каста class="w">мен тап» атты еңбегі. Саяси class="w">тұрғыда: Үнді діни көзқарастары class="w">мен рәсімдері арқылы өзара class="w">байланысты class="w">адамдар class="w">топтары. Алғаш рет б.д.д. 200-жылдар class="w">мен б.д. 200-жылдар аралығында Ману заңдарында тұжырымдалған каста жүйесі кең мағынасында функциялық қызмет атқарады. Касталық негізгі төрт топ (vamas) атқаратын class="w">әлеуметтік қызметіне class="w">қарай ажыратылатын. Брахмандар (Brahmins) білім беру, ағарту ісіclass="w">мен, кшатрия (kshatriyas) өндірістік class="w">class="w">class="w">және әскери ісclass="w">пен, вайшия (vaishyas) саудаclass="w">мен, шудра (shudras) қоқыс жинауclass="w">мен class="w">байланысты. Касталар кіші кастаға (jatis) бөлінеді, class="w">бұл бөлініс күнделікті class="w">өмірде өте маңызды Джати арасынан biradari (пірадарлар) касталық class="w">ерекшеліктерді сақтайтын class="w">ерекше class="w">әлеуметтік мәдени қызмет class="w">адамдары бөлінетін бclass="w">олған. Касталар Үндістанның саяси жүйесіндегі маңызды факторға айналды, class="w">бұл бұрынғы алалау саясатының салдарынан туған құбылыс. Отарлық дәуірден кейін мемлекет осы алалауды жоюға ұмтылып келеді. Мәселен, Үндістан Конституциясындағы тоғызыншы қосымшаға сәйкес, жоспарланған касталар class="w">деп аталатын төclass="w">менгі касталар өкілдеріне білім беру саласы class="w">мен сайланатын қызметтердің 22,5 % орын бөлінеді. Мандал комиссиясының ұсынысына (1971) сәйкес 1990 жылы class="w">бұл үлесті 49,5%-ға дейін өсіру әрекеті жасалды. Бірақ class="w">бұл ауқымды қарсылық туғызып, В.П. Сингх үкіметін орнынан кетуге мәжбүр етті.