з а т е с і м. х и м и я л ы қ. Көмір қышқылының тұзы; соды. Бұл фосфориттерде, әсіресе, магний мен кальций к а р б о н а т т а р ы мол болады (Адам және химия). Жарамсыз жыныстар – саз, саздақ, өте сортаңданбаған құмайт, сулфидті құм, ұсақ тас, қиыршық тас, көлдегі және теңіздегі жұмыр тас, аргиллит, өте сортаңданған және сульфидті алевролит, цементтелген қалдық және к а р б о н а т жыныстардың, тасты жыныстардың барлық түрлері, көпжылдық тоң басқан жыныстар, құрамында улы заттар бар қалдықтар, шламдар, күл (Т.Қалыбеков, Экология.). Химиялық ізбестастар сулы ерітінділерден к а р б о н а т т а р д ы ң тұнуы нәтижесінде пайда болады (К.Сапарбайұлы, Геология.).