е т. 1. Бір нәрсені ақылға салу, еске түсіру.

Өмір, дүние дегенің Ағып жатқан су екен. Жақсы-жаман көргенің, ойлай берсең, у екен (Абай, Тол. жин.). Мұнда онша еш нәрсе жоқ ойлайтұғын, Iс емес онсыз жөні болмайтұғын (А.Байтұрсынов, Шығ.). Бар болса білім, Сен сөйле, тілім, Жан менен дене бірінде. Ойласаң, көңіл, Өзіңе жеңіл, Қайратың қалың күнінде. Жас көңілде жарық бар, Кәріде кемдік анық бар (Ш.Құдайбердиев, Шығ.).

2. Есептеу, санау.

Көзіңді аш, есіңді жи, енді ойнама, Мені сен өз діндесім деп ойлама (Абай, Тол. жин.). Қалқам-ай, мен үндемей жүремін көп, ойлама отсыз, ойсыз, суық жан деп (Абай, Тол. жин.).

3. Мақсат ету, көңілді күйде қалу.

Ойламадым туғанды, бір өзіңе бас ұрдым (Абай, Тол. жин.).

4. Ескерді, есептесті, санасты.

Талай сөз бұдан бұрын көп айтқанмын, түбін ойлап, уайым жеп айтқамын (Абай, Тол. жин.). Ойласаңшы, Мағашым кімнің гүлі солмайды (Абай, Тол. жин.).