мал мен адамның терісінде қансорғыш кенелер тудыратын жұқпалы ауру. Ә.Бөкейханның қазақтың қой шаруашылығы туралы арнайы зерттеуінде « Қ. қой түлігінің топалаңнан кейiнгi екiншi орындағы қауіпті «жауы», әрі, үлкен зиян келтіретін ауру» екендігіне тоқталады. Қотыр көбінесе қысты күні басталып көктемге қарай өршитін болған. Қотырға қой мен түйе жиі шалдығады.                                                                                                                                                                                                                                                                                        Қотырдың көзге көрінетін кенеден пайда болатын түрін кенеқотыр деп атайды. Қойдың кеудесі мен төсіне жабысқан кене басқа қансорғыштарға жара орнын дайындайды, әрі тері арасында уытын қалдырады. Сөйтіп мал денесінде біртіндеп ұлғайған жара қотырға айналып, бүкіл денесіне жайылады. Ондайда алдымен қойдың арқа, бауыр жүндері түсіп, терісі күстеніп қалыңдай береді. Қотырдан мал қатты қышынатындықтан сүйкеніп, тісімен, тұяғымен қасынып мазасы кетеді.                                                                                                                    Түйе түлігі көбінесе көктемде қотырға шалдығады. Оның төс тұсынан басталған қотырға шыдамаған түйе тыным таппайды. Ал, сиырдың шап, қолтық, құлақ, төс сияқты түгі жұқа жерлеріне кішкене сулы бөрткендер қаптап, біртіндеп қотырға айналады. Қотырдың жылқы түлігінде кездесетін қыршаңқы деп аталатын түрі оның қапталы мен жаясынан басталады. Сол тұстың жүні сиреп қайызғаққа, одан қотырға ұласады.                                                                                                                                                                                                                  Қотыр адамда да көзге көрінбейтін ұсақ кенелер салдарынан өршиді. Әсіресе, қол мен аяқта, қарын, сан және кеуде сияқты терінің жұқа бөліктеріне түседі. Беті сулынған қабығы бар бөрткендер пайда болады. Олардың арасында жіңішке, жол тәрізді тін шұбатылып жатады. Сондықтан, қазақтар адам қотырын шұбыртпа деп те атайды. Мұндай қотыр қас қарая дуылдап қышиды. Халық емшілігінде оған қарсы жыланның терісін басу бірден-бір ем деп саналған. Сондай-ақ, сақары көп қара сабынның да қотырға пайдасы бар болған.