<i>зат. 1 . Адамның, жан-жануарлардың ауыз, көз, құлақ т.б. орналасқан дене мүшесі .i>

<i>
i> Мына бір келген мамыр ма?

Мамырла, бұлттар, мамырла,

Қалпағыңды алып, бауырлар,

Басыңды төсе жауынға (3,175).

Бастарынан ноқтасын сыпырып ап, Байғұстарға Бостандық берейін бе? (2,188).

<i> 2 . ауыс. Адамның өзі, жеке басы. i>

– Бұлдырасам сағымдай не етер едің?

– Жел боп қуып, ақыры жетер едім.

– Қайғы әкелсем басыңа не етер едің?

– Қойшы, сәулем, бәрін де көтеремін (1,302).

Әй, Бекенім, Бекенім, Аяп сені кетемін. Алпамсадай болсаң да, Басыңда жоқ мекенің (2,309).

<i>ауыс. синекд. Адам, кісі .i>Жадырап тұрды,

жарқырап тұрды жаңа үйлер, Қауышып жатқан, т

абысып жатқан бастар бар.，Алысып жатты,

ағысып жатты сәбилер, Үйленіп жатты,

үй салып жатты жас жандар (1,134).

Биылғы каникулда әкесі мамама: «Біз жеті атамыздан бері қарай басқа кедей адамдармыз», - дегенін де естіп едім (4,224).

<i> 3 . ауыс. Ақыл, ой, сана; ми .i>

Салмағымды көтерген, жасымаған, Бар мүшем де, болса екен басым аман. Шаруадай кетпенін арқалап ап, Бас екен ғой бәрін де асыраған (1,161).

<i> 4 . Таудың, шыңның т.б. ең биік жері; төбесі . i>

Күн батты. Таудың басы қанталады. Қанталап көпке дейін тарқамады. Қалдырып құнанымның қаңқаларын, Жаяулап ер-тоқымды арқаладым (1,263).

Әкел, досым, Сен маған қолыңды бер!

Әкетейін, мен өткен жолымды көр.

Сонау шыңның басына шығарамын,

Менмін ғой бұл аймақтың жолын білер (1,270).

<i> 5 . Өсіп тұрған өсімдіктердің жоғарғы жағы, ұшы .i>

<i>
i>Сиыр айдап өріске ертеңменен,

Баратын ек тоғайға еркемменен.

Тал басына шық тұрып,

күннің нұры Мың бояумен тоғайды көркемдеген (3, 156).

Қимылдаса ши басы , секем алып, Құйын болып далада кетеді ағып.

Үйірінен үзіліп жеке қалып, Жарысатын желменен жеке барып (3,154).

<i> 6 . Бір нәрсенің қасы, жаны, маңыi> .

Қос басында қауымның бәрісі де,

Қосылатын жасы да, кәрісі де,

Сіңір тірсек біздер де шырқаушы едік,

Түсінбестен сол әннің мәнісіне (1,223).

Үстел басы . Бір жоқшылық. Бір адам. Бірін-бірі қалт жібермей аңдиды. Бір көрген, бірге төзіп шыдаған, Бірге отырып, маңдай тіреп қалғиды. Адам – Адам. Ұлы адам! Ал жоқшылық – атышулы қанқұйлы (2, 42).

i

Жұлдызы оңнан туа қалған кімде-кім,

паш етеді даңқын, шенін, білгенін.

Тағдыр мені қарапайым жаратты,

Бақыт басы махаббат де білгемін (4,19).